Περπατώντας την γειτονιά του Ψυρρή: Καταγράφοντας Εγκαταλειμμένα Κτήρια

Τι συμβαίνει στα ιστορικά κτήρια μιας πόλης, όταν η ίδια η πόλη αλλάζει γύρω τους;

Το ερώτημα αυτό βρέθηκε στο επίκεντρο του περιπάτου καταγραφής «Περπατώντας τη γειτονιά του Ψυρρή», που διοργανώθηκε στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς, σε τη συνεργασία του Φοιτητικού Διεπιστημονικού Ομίλου Νομικής–Αρχιτεκτονικής, της MONUMENTA και του Πολιτιστικού Συλλόγου Παναθήναια.

Η περιήγηση ξεκίνησε από την ιστορία της γειτονιάς. Στη συνέχεια, όμως, το ενδιαφέρον μετατοπίστηκε στο παρόν της. Με την καθοδήγηση των μελών του Ομίλου, οι συμμετέχοντες ανέλαβαν να καταγράψουν ιστορικά κτήρια που παραμένουν εγκαταλελειμμένα, να αξιολογήσουν την κατάσταση διατήρησής τους και να διαπιστώσουν εάν εξακολουθούν να εξυπηρετούν κάποια χρήση.

Η διαδικασία ήταν απλή ως προς τη μέθοδο, αλλά ουσιαστική ως προς το ερώτημα που έθετε. Πίσω από κάθε καταγραφή βρίσκεται ένα κτήριο με τη δική του ιστορία, αλλά και μια σημερινή πραγματικότητα που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η εγκατάλειψη, η φθορά και η απουσία χρήσης δεν αποτελούν απλώς επιμέρους χαρακτηριστικά της εικόνας μιας γειτονιάς. Είναι μέρος της ιστορίας της, όπως αυτή συνεχίζει να γράφεται.

Η γειτονιά του Ψυρρή προσφέρεται για μια τέτοια παρατήρηση. Πρόκειται για μια γειτονιά που μεταβάλλεται, διατηρώντας ταυτόχρονα ίχνη διαφορετικών εποχών και χρήσεων. Το ερώτημα, επομένως, δεν αφορά μόνο όσα έχουν διασωθεί από το παρελθόν, αλλά και τη θέση που τους επιφυλάσσει η πόλη του σήμερα. Πώς συνυπάρχουν τα ιστορικά κτήρια με τις νέες λειτουργίες της περιοχής; Και τι σημαίνει, στην πράξη, η διατήρηση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς όταν ένα μέρος του ιστορικού κτηριακού αποθέματος παραμένει ανενεργό;

Ο περίπατος ολοκληρώθηκε με έναν γόνιμο διάλογο γύρω από τον αστικό ιστό της Αθήνας και τις μεταβολές που συντελούνται στη γειτονιά. Γιατί η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι αποκλειστικά υπόθεση των μνημείων που έχουν ήδη αναγνωριστεί ως τέτοια. Είναι, σε μεγάλο βαθμό, και υπόθεση εκείνων των κτηρίων που εξακολουθούν να αποτελούν μέρος της καθημερινής πόλης, χωρίς πάντοτε να βρίσκονται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.

Η καταγραφή ήταν μια αφετηρία. Το ουσιαστικότερο ζητούμενο παραμένει το πώς η γνώση για την πόλη μπορεί να μετατραπεί σε συνείδηση της αξίας της και, τελικά, σε προβληματισμό για το μέλλον της.